Een wilsverklaring schrijf je niet alleen
3 oktober – Dag van de Wilsverklaring
Stel dat je morgen niet meer zelf kunt vertellen wat je wilt. Weten de mensen van wie je houdt dan wat voor jou belangrijk is?
Wie mag er namens jou beslissingen nemen? Welke medische behandelingen zou je wel of juist niet willen? En hoe kijk je aan tegen de laatste fase van je leven?
Het zijn vragen waar we liever niet iedere dag bij stilstaan. Want waarom zou je je druk maken over iets wat misschien nog jaren op zich laat wachten?
Nou, misschien juist omdat je er nu nog rustig over kunt nadenken. En vooral omdat je er nu nog met elkaar over kunt praten.
Een gesprek waar we later ontzettend blij mee waren
Toen mijn moeder begon te dementeren, zijn mijn zus en ik met haar gaan zitten om haar wensen voor haar uitvaart te bespreken.
We hebben uitgebreid met elkaar gepraat over wat zij belangrijk vond, hoe zij afscheid wilde nemen en wat bij haar paste.
Toen ze jaren later, vlak voor haar negentigste verjaardag, overleed, waren we ontzettend blij dat we dat gesprek hadden gevoerd.
Natuurlijk moesten er nog allerlei beslissingen worden genomen. Maar bij heel veel daarvan hoefden we ons niet af te vragen wat mama gewild zou hebben. Dat had ze ons immers zelf verteld.
En dat gaf rust.
Overigens ging ons gesprek destijds over haar uitvaartwensen. Dat is iets anders dan een medische wilsverklaring. Maar het uitgangspunt is hetzelfde: door op tijd met elkaar te praten, kun je de mensen van wie je houdt enorm helpen.
En misschien jezelf ook wel.
Wat is een wilsverklaring eigenlijk?
In een medische wilsverklaring leg je vast wat je wensen zijn rondom medische behandelingen en je levenseinde, voor het geval je op enig moment niet meer in staat bent om die wensen zelf kenbaar te maken.
Je kunt bijvoorbeeld aangeven welke behandelingen je wel of juist niet wilt ondergaan. Een duidelijk en toepasselijk behandelverbod moet in beginsel worden gerespecteerd. Een wens om een bepaalde behandeling te krijgen betekent daarentegen niet automatisch dat een arts die behandeling ook moet uitvoeren.
Ook kun je vastleggen wie je vertrouwt om namens jou medische beslissingen te nemen wanneer je dat zelf niet meer kunt.
Je kunt daarnaast een schriftelijk euthanasieverzoek opstellen. Zo'n verzoek geeft echter geen automatisch recht op euthanasie. Een arts moet altijd beoordelen of aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. Je vertegenwoordiger kan niet namens jou om euthanasie verzoeken.
Een medische wilsverklaring kun je zelf opstellen. Daarvoor hoef je niet naar de notaris. Organisaties zoals de NVVE bieden informatie en voorbeeldformulieren aan.
Maar daarmee ben je er wat mij betreft nog niet.
Want hoe zorgvuldig je jouw wensen ook op papier zet, een document kan nooit het hele verhaal vertellen.
Hoe je leeft, zegt veel over hoe je wilt sterven
Wat maakt het leven voor jou de moeite waard?
Is dat je zelfstandigheid? De mogelijkheid om zelf keuzes te maken? Het contact met de mensen van wie je houdt? Of misschien juist het kunnen blijven genieten van kleine, alledaagse dingen?
We hebben allemaal onze eigen ideeën over wat belangrijk is in het leven. Die worden gevormd door wat we meemaken, door onze overtuigingen en door de mensen met wie we ons leven delen.
En die ideeën kunnen veranderen.
Misschien denk je op je veertigste heel anders over afhankelijkheid dan wanneer je tachtig bent. Misschien ontdek je na een ernstige ziekte dat dingen die je vroeger vanzelfsprekend vond ineens een heel andere betekenis hebben gekregen.
Daarom vind ik het zo belangrijk dat je niet alleen vastlegt welke medische behandelingen je wel of niet wilt, maar ook vertelt waarom je bepaalde keuzes maakt.
Want stel je voor dat je partner of een van je kinderen op een dag namens jou een moeilijke beslissing moet nemen.
Dan is het natuurlijk prettig als jouw wensen ergens op papier staan. Maar hoeveel waardevoller is het wanneer diegene ook begrijpt welke gedachten daarachter zitten?
Een wilsverklaring is geen document dat je één keer invult om het vervolgens voor altijd in een la te leggen. Je wensen kunnen veranderen, net zoals jijzelf verandert.
En juist daarom is het belangrijk om het gesprek te blijven voeren.
Een document kan geen gesprek vervangen
Ik kan me voorstellen dat je het best ingewikkeld vindt om over je eigen levenseinde na te denken. Laat staan dat je het onderwerp tijdens een gezellige avond met je partner of kinderen ter sprake brengt.
Misschien ben je bang dat je hen verdrietig maakt. Of dat ze het een beetje vreemd vinden dat je er nu al over begint.
Maar zou het niet juist fijn zijn als je weet hoe de mensen om je heen over deze onderwerpen denken?
Misschien ontdek je dat je partner heel andere ideeën heeft dan jij altijd dacht. Of dat je kinderen zich zorgen maken over dingen waar jij nog nooit bij hebt stilgestaan.
En misschien kom je er tijdens zo'n gesprek achter dat je zelf eigenlijk nog helemaal niet zo goed weet wat je zou willen.
Dat geeft niets.
Je hoeft niet alle antwoorden te hebben. En je hoeft het ook niet overal met elkaar over eens te zijn.
Het gaat erom dat je weet wat er voor de ander belangrijk is. Dat je elkaars wensen respecteert, ook wanneer je zelf misschien andere keuzes zou maken.
En dat je weet wie je vertrouwt om namens jou te spreken wanneer je dat zelf niet meer kunt.
Begin gewoon eens aan de keukentafel
Je hoeft echt niet meteen een compleet document op te stellen.
Misschien is het wel veel interessanter om eerst eens met je partner, kinderen of een goede vriend aan tafel te gaan zitten.
En dan niet direct te beginnen over euthanasie of behandelverboden, maar met een paar eenvoudige vragen.
Wat maakt mijn leven voor mij de moeite waard?
Waar zou voor mij een grens kunnen liggen?
Hoe kijk ik aan tegen afhankelijkheid?
Wie vertrouw ik om namens mij te spreken?
En weet die persoon dat eigenlijk?
Vijf vragen die zomaar het begin kunnen zijn van een bijzonder gesprek.
Misschien levert het nieuwe inzichten op. Misschien komen er herinneringen boven of ontdekken jullie dingen van elkaar die je nog helemaal niet wist.
En misschien merk je dat je er voorlopig nog niet uit bent.
Ook prima.
Je hoeft niet in één avond alle antwoorden te vinden. Sterker nog, ik zou ervoor pleiten om er een onderwerp van te maken waar je af en toe gewoon weer eens op terugkomt.
Want hoe beter je elkaar kent, hoe gemakkelijker het wordt om elkaars wensen te begrijpen.
En wanneer je weet wat je wilt, kun je die wensen vastleggen in een medische wilsverklaring. Bespreek deze met je huisarts en met degene die je als vertegenwoordiger hebt aangewezen. Geef beiden ook een kopie en laat het weten wanneer je wensen veranderen.
Niet alleen voor jezelf
Ik heb er mijn missie van gemaakt om de dood bespreekbaar te maken.
Niet omdat ik vind dat we voortdurend met ons levenseinde bezig moeten zijn. Integendeel.
Maar omdat ik uit eigen ervaring weet hoeveel verschil het kan maken wanneer je op tijd met elkaar praat.
Toen mijn moeder overleed, hadden wij het geluk dat we veel van haar wensen al kenden. We konden ons daardoor bezighouden met het afscheid, in plaats van voortdurend te moeten raden wat zij gewild zou hebben.
En dat gun ik iedereen.
Een medische wilsverklaring helpt je om je wensen kenbaar te maken, ook wanneer je die misschien niet meer kunt uitspreken.
Maar door er samen over te praten, geef je de mensen die je liefhebt nog iets anders.
Houvast.
Want mocht het moment ooit komen waarop zij namens jou moeten spreken, dan kennen ze niet alleen je wensen.
Ze begrijpen ook het verhaal erachter.
Dus misschien is vandaag wel een mooie dag om dat gesprek eens te beginnen.
Meer weten over medische wilsverklaringen?
Op de website van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) vind je informatie en voorbeeldformulieren voor verschillende medische wilsverklaringen.
Ook Thuisarts.nl biedt informatie over het bespreken en vastleggen van je wensen rondom het levenseinde.
